| पशुजन्य रोगहरुको सम्क्षिप्त जानकारी | English Language |
पशुले ढुसी लागेको आहारा खाएको कारण बिष लाग्ने समस्या (माइकोटक्सिकोसिस)
ढुसी —सबैतिर हुन्छ। घाँस, पराल वा अन्नमा ढुसी नलागेको भेट्टाउनु निकै गाह्रो हुन्छ। तर केही विशेष प्रकारको ढुसी लागेको दाना वा धेरै मात्रामा ढुसी भएको दाना जनावरहरूले खाएमा तिनमा गम्भीर समस्या आउन सक्छ। यो ढुसी अन्न, पराल, दाना वा घाँस, जे मा पनि हुन सक्छ। कहिलेकाहीं पशुको सोत्तरमा धेरै ढुसी भएमा पनि समस्या आउन सक्छ।
पशु आहारमा धेरै प्रकारका ढुसीहरू पर्न सक्छन्। तीमध्ये केही ढुसीले 'माइकोटक्सिन' भन्ने विष बनाउँछन | त्यस्तै केही ढुसीहरू केवल उम्रन्छन् तर गम्भीर विष बनाउँदैनन्। तर, ती ढुसीहरूले पनि विभिन्न तरिकाले हानी नोक्सानी गराउन सक्छन्:
- ढुसी लागेपछि दाना स्वादिलो हुँदैन, जसले गर्दा पशुले मन लगाएर चाहिएको जति खादैनन्।
- ढुसीले दानाको गुणस्तर घटाउँछ, जसले गर्दा पोषण कम हुन्छ।
माथि भनिए झैँ केही प्रकारका ढुसीहरूले निकै खतरनाक विष (माइकोटक्सिन) बनाउँछन्। यस्तो विष भएको दाना कुखुरा, बाख्रा, गाई, भैंसी, सुँगुर वा अन्य कुनै पनि पशुलाई खुवाउँदा गम्भीर रोग लाग्न सक्छ। तल त्यस्ता विषाक्त ढुसी र तिनले निम्त्याउने रोगबारे प्रस्ट्याइएको छ:
- एरगट ढुसी: यो ढुसीले राई(गहुँ जात अन्तर्गतको अन्न), गहुँ, जौजस्ता अन्नहरूमा संक्रमण गर्छ। घाँसहरूमा पनि यो ढुसी पर्न सक्छ । यदि अन्नमा यो ढुसी लागेको छ भने सजिलै देखिन्छ किनभने यो ढुसीले अन्नको दानाको बीचमा कालो दाना बनाउँछ—थप बुझ्न निम्न तस्बिर हेर्नुहोस्|
यो ढुसी भएको अन्न खाएपछि बिष लाग्छ जसले मुटुबाट आएको रगत शरीरभरि पठाउने रक्तनली (धमनी)को वरिपरिका मासपेशीहरू खुम्चाउछ, जसले गर्दा रगतको प्रवाह घट्छ। यसले शरीरका केही भागमा रगत नपुगेर त्यो भाग नै मर्ने समस्या ल्याउँछ—जस्तै पुच्छरको टुप्पो वा कानको टुप्पो (मरेर) झर्नु। अर्को लक्षण भनेको खुरमा रगतको प्रवाह कम हुँदा लंगडो पन देखिनु पनि हो | - अफ्लाटक्सिन भन्ने विष पनि ढुसीले बनाउँछ। यो बिष बनाउने ढुसीको अंग्रेजी नाम एस्परजिलस हो। यो विषले कलेजोमा ठूलो नोक्सान गर्छ। कलेजोमामा नोक्सानी भएको ठ्याक्कै चिन्ने लक्षण हुँदैन। रोग पत्ता लगाउन दानामा ढुसी छ कि छैन हेर्नुपर्छ, वा त्यो पशुको कलेजो प्रयोगशालामा परिक्षण गरेर हेर्नु पर्छ |
- • अरू धेरै प्रकारको ढुसीजन्य बिषहरुले पनि दाना बिगार्छन् र पशुलाई बिरामी बनाउँछन्। एउटा ढुसी त यस्तो हुन्छ, जसले यस्तो विष बनाउँछ जुन इस्ट्रोजन हर्मोन जस्तो काम गर्छ। यस्तो विष भएको दाना खाएपछि पशुको योनिको भाग फुल्ने वा थुन सुन्निने लक्षण देखिन सक्छ।
ढुसी लागेको दाना भए के गर्ने त?
- सबैभन्दा राम्रो उपाय भनेको ढुसी लागेको आहार जनावरलाई नखुवाउने हो । तर, कहिलेकाहीं बाध्य भएर खुवाउनु पनि पर्छ।
- यदि दानामा ढुसी लागेको छ भने ब्याउने वा साना उमेरका जनावरहरूलाई त्यो अन्न नखुवाउनुहोस्।
- यदि तपाईंले ढुसी लागेको दाना खुवाउँदै हुनुहुन्छ र पशु बिरामी देखिन थाले भने तुरुन्तै त्यो दाना बन्द गर्नुहोस् र सफा, ढुसी नलागेको दाना खोजेर खुवाउनुहोस् ।
 अनुक्रमणिका मा फर्कनुहोस् |
अनुवादक Puja Dahal and Renu Shakya
सल्लाह, सुझाब र प्रतिक्रिया पठाउन rabowendvm@gmail.com